→ بازگشت به فهرست مستندات

🤝 پروژه: سرور و کلاینت با پایتون

سرور گوش می‌دهد، کلاینت پیام می‌فرستد — دو اسکریپتِ کوتاه با توضیحِ خط‌به‌خط، تست روی لابراتوار و وای‌فای خانه، حتی با گوشی اندروید.

قرار است چه چیزی بسازیم؟

دو فایل: server.py روی یک پورت گوش می‌دهد؛ client.py به آن وصل می‌شود، یک پیام می‌فرستد و جواب می‌گیرد. تمام — فقط ماژولِ socket که جزو خود پایتون است. همین دو اسکریپت روی هر دستگاهی که پایتون دارد اجرا می‌شوند: لینوکس، ویندوز، حتی یک مفسرِ ساده‌ی پایتون روی گوشی اندروید — چون هیچ کتابخانه و هیچ امکان خاصی نمی‌خواهند. پیش‌نیاز: آشنایی با مفاهیمِ TCP و UDP، و برای تستِ دو دستگاهه، بلد بودنِ پیدا کردن IP.

سرور: گوش می‌دهد

فایل server.py بسازید:

import socket
s = socket.socket(socket.AF_INET, socket.SOCK_STREAM)
s.bind(('0.0.0.0', 9090))
s.listen(1)
print('Server is listening on port 9090 ...')
conn, addr = s.accept()
print('Client connected:', addr)
data = conn.recv(1024)
print('Message:', data.decode())
conn.sendall(b'Salam! Payamat resid.')
conn.close()
s.close()

حالا خط‌به‌خط:

خطچه می‌کند؟
import socketماژول سوکت پایتون — ابزار ارتباط با شبکه
socket.socket(AF_INET, SOCK_STREAM)یک سوکت می‌سازد: IPv4 + TCP — اتصالِ مطمئن و مرتب
s.bind(('0.0.0.0', 9090))سوکت را به پورت ۹۰۹۰ می‌چسباند؛ 0.0.0.0 یعنی «هر دستگاهی که به این پورتم برسد، گوش می‌دهم»
s.listen(1)حالت گوش‌دادن؛ ۱ نفر می‌تواند در صف وایستد
print(...)فقط یک خبر در ترمینال: سرور آماده است
s.accept()اینجا می‌ایستد تا کلاینت وصل شود؛ بعد اتصال و آدرسِ وصل‌شده را می‌دهد
print('Client connected:', addr)آدرسِ کلاینت را نشان می‌دهد — IP و پورتِ سمتِ او
conn.recv(1024)تا ۱۰۲۴ بایت از کلاینت می‌گیرد (همان پیامِ او)
data.decode()بایت‌ها را به متنِ قابل‌خواندن تبدیل می‌کند
conn.sendall(b'...')جواب را می‌فرستد؛ حرف b یعنی «این خودش بایت است»
conn.close() / s.close()اول اتصالِ کلاینت را می‌بندد، بعد سوکتِ گوش‌دادن را

کلاینت: صدا می‌زند

فایل client.py — روی دستگاهِ دیگری یا همان دستگاه:

import socket
HOST = input('IP e server: ')
c = socket.socket(socket.AF_INET, socket.SOCK_STREAM)
c.connect((HOST, 9090))
msg = input('Payam: ')
c.sendall(msg.encode())
print('Javab:', c.recv(1024).decode())
c.close()
خطچه می‌کند؟
input('IP e server: ')آدرس سرور را از شما می‌پرسد — لازم نیست IP داخل کد باشد
socket.socket(...)همان سوکتِ قبلی؛ کلاینت و سرور از یک جنس‌اند
c.connect((HOST, 9090))به IP و پورتِ سرور وصل می‌شود؛ اگر سرور روشن نباشد همین‌جا خطا می‌گیرید
input('Payam: ')پیام شما را می‌گیرد
msg.encode()متن را به بایت تبدیل می‌کند — شبکه فقط بایت می‌فهمد
c.recv(1024)جوابِ سرور را می‌گیرد و با decode چاپ می‌شود
c.close()خط را قطع می‌کند — سرور هم به‌خوبی می‌فهمد و تمام می‌کند

به تقارن دقت کنید: هر recv در یک طرف، با یک sendall در طرفِ دیگر جفت است. ارتباطِ شبکه یعنی همین ردیف‌شدنِ ارسال و دریافت.

تست ۱ — یک دستگاه، بی‌شبکه: 127.0.0.1

قبل از هر شبکه‌ای، سرور و کلاینت را روی همان یک دستگاه امتحان کنید؛ آدرس 127.0.0.1 یعنی «خودم»:

# ترمینال ۱:                # ترمینال ۲:
python3 server.py             python3 client.py
                              IP e server: 127.0.0.1
                              Payam: salam
Server is listening ...       Javab: Salam! Payamat resid.
Client connected: (...)
Message: salam

این تست روی هر دستگاهی جواب می‌دهد — حتی روی گوشی، در دو تبِ یک مفسر. اگر این کار نکرد، مشکل از شبکه نیست؛ از خود اسکریپت است.

تست ۲ — لابراتوار مدرسه: بین دو صندلی

همه‌ی دستگاه‌های لابراتوار روی یک شبکه‌اند؛ کافی است IPِ سرور را دربیاورید: در اوبونتو hostname -I، در ویندوز ipconfig و عدد IPv4 Address. حالا:

# دستگاه A (سرور) — مثلا IP اش 192.168.4.15 است:
python3 server.py
Server is listening on port 9090 ...

# دستگاه B (کلاینتِ هم‌کلاسی):
python3 client.py
IP e server: 192.168.4.15
Payam: az tabe 12 salam!
Javab: Salam! Payamat resid.
اگر وصل نشد: ۱) هر دو دستگاه همان وای‌فای/شبکه باشند. ۲) در ویندوز، دفعه‌ی اول اجرای سرور پرسشِ فایروال می‌آورد — «Allow access» بزنید (شبکه‌های Private). ۳) در لینوکسِ سخت‌گیر: sudo ufw allow 9090/tcp. ۴) پورت را در کلاینت هم عوض کنید اگر سرور پورتِ دیگری گرفت.

تست ۳ — خانه: دو دستگاه، یک وای‌فای

دقیقا همان سناریوی لابراتوار است، فقط اسم‌ها فرق می‌کند: لپ‌تاپ و گوشی، هر دو به وای‌فای خانه وصل‌اند — پس هم‌پیشوندند (مثلا هر دو 192.168.1.x). گوشی را سرور کنید:

۱) در گوشی یک مفسر پایتون ساده باز کنید (Pydroid 3 یا QPython —
   بدون هیچ نصب اضافه؛ socket از خودِ پایتون است)
۲) اسکریپتِ server.py را paste کنید و اجرا کنید؛ گوشه‌ی گوشی را
   نگذارید صفحه قفل شود (اندروید برنامه‌های پس‌زمینه را می‌خواباند!)
۳) IP گوشی را از تنظیمات ← Wi-Fi ← شبکه‌ی وصل‌شده بردارید
۴) روی لپ‌تاپ: python3 client.py ← IP گوشی را بدهید ← پیام بفرستید

وای‌فای خانه نیست؟ گوشی را « hotspot» کنید: لپ‌تاپ به هات‌اسپات وصل شود — این هم یک شبکه‌ی مشترک تازه است و همه‌چیز همان‌طور کار می‌کند. (پینگ به گوشی‌ها معمولا جواب نمی‌گیرد؛ مانعی نیست — مستقیم client را امتحان کنید.)

خطاهای رایج

پیام خطامعنی و درمان
ConnectionRefusedErrorسرور روشن نیست، IP غلط است، یا فایروال جلوی پورت را گرفته
کلاینت برای همیشه صبر می‌کنددو دستگاه روی یک شبکه نیستند (یکی روی data گوشی!) یا فایروال بی‌صدا دور می‌ریزد
Address already in useسرور قبلی هنوز باز است؛ ببندیدش یا پورتِ تازه بدهید (در هر دو فایل)
UnicodeDecodeErrorسمتِ دیگر چیزی غیر از متن فرستاده؛ فرستنده باید encode کند
پیام خالی یا به‌هم‌ریختهIP را با فاصله یا http:// نداده باشید؛ فقط عدد خالی مثل 192.168.1.15