🤝 پروژه: سرور و کلاینت با پایتون
سرور گوش میدهد، کلاینت پیام میفرستد — دو اسکریپتِ کوتاه با توضیحِ خطبهخط، تست روی لابراتوار و وایفای خانه، حتی با گوشی اندروید.
قرار است چه چیزی بسازیم؟
دو فایل: server.py روی یک پورت گوش میدهد؛
client.py به آن وصل میشود، یک پیام میفرستد و
جواب میگیرد. تمام — فقط ماژولِ socket که جزو خود
پایتون است. همین دو اسکریپت روی هر دستگاهی که پایتون دارد اجرا میشوند:
لینوکس، ویندوز، حتی یک مفسرِ سادهی پایتون روی گوشی اندروید — چون هیچ
کتابخانه و هیچ امکان خاصی نمیخواهند. پیشنیاز: آشنایی با مفاهیمِ
TCP و UDP، و برای تستِ دو دستگاهه، بلد بودنِ پیدا کردن IP.
سرور: گوش میدهد
فایل server.py بسازید:
import socket
s = socket.socket(socket.AF_INET, socket.SOCK_STREAM)
s.bind(('0.0.0.0', 9090))
s.listen(1)
print('Server is listening on port 9090 ...')
conn, addr = s.accept()
print('Client connected:', addr)
data = conn.recv(1024)
print('Message:', data.decode())
conn.sendall(b'Salam! Payamat resid.')
conn.close()
s.close()
حالا خطبهخط:
| خط | چه میکند؟ |
|---|---|
import socket | ماژول سوکت پایتون — ابزار ارتباط با شبکه |
socket.socket(AF_INET, SOCK_STREAM) | یک سوکت میسازد: IPv4 + TCP — اتصالِ مطمئن و مرتب |
s.bind(('0.0.0.0', 9090)) | سوکت را به پورت ۹۰۹۰ میچسباند؛ 0.0.0.0 یعنی «هر دستگاهی که به این پورتم برسد، گوش میدهم» |
s.listen(1) | حالت گوشدادن؛ ۱ نفر میتواند در صف وایستد |
print(...) | فقط یک خبر در ترمینال: سرور آماده است |
s.accept() | اینجا میایستد تا کلاینت وصل شود؛ بعد اتصال و آدرسِ وصلشده را میدهد |
print('Client connected:', addr) | آدرسِ کلاینت را نشان میدهد — IP و پورتِ سمتِ او |
conn.recv(1024) | تا ۱۰۲۴ بایت از کلاینت میگیرد (همان پیامِ او) |
data.decode() | بایتها را به متنِ قابلخواندن تبدیل میکند |
conn.sendall(b'...') | جواب را میفرستد؛ حرف b یعنی «این خودش بایت است» |
conn.close() / s.close() | اول اتصالِ کلاینت را میبندد، بعد سوکتِ گوشدادن را |
کلاینت: صدا میزند
فایل client.py — روی دستگاهِ دیگری یا همان دستگاه:
import socket
HOST = input('IP e server: ')
c = socket.socket(socket.AF_INET, socket.SOCK_STREAM)
c.connect((HOST, 9090))
msg = input('Payam: ')
c.sendall(msg.encode())
print('Javab:', c.recv(1024).decode())
c.close()
| خط | چه میکند؟ |
|---|---|
input('IP e server: ') | آدرس سرور را از شما میپرسد — لازم نیست IP داخل کد باشد |
socket.socket(...) | همان سوکتِ قبلی؛ کلاینت و سرور از یک جنساند |
c.connect((HOST, 9090)) | به IP و پورتِ سرور وصل میشود؛ اگر سرور روشن نباشد همینجا خطا میگیرید |
input('Payam: ') | پیام شما را میگیرد |
msg.encode() | متن را به بایت تبدیل میکند — شبکه فقط بایت میفهمد |
c.recv(1024) | جوابِ سرور را میگیرد و با decode چاپ میشود |
c.close() | خط را قطع میکند — سرور هم بهخوبی میفهمد و تمام میکند |
به تقارن دقت کنید: هر recv در یک طرف،
با یک sendall در طرفِ دیگر جفت است. ارتباطِ شبکه
یعنی همین ردیفشدنِ ارسال و دریافت.
تست ۱ — یک دستگاه، بیشبکه: 127.0.0.1
قبل از هر شبکهای، سرور و کلاینت را روی همان یک دستگاه امتحان
کنید؛ آدرس 127.0.0.1 یعنی «خودم»:
# ترمینال ۱: # ترمینال ۲:
python3 server.py python3 client.py
IP e server: 127.0.0.1
Payam: salam
Server is listening ... Javab: Salam! Payamat resid.
Client connected: (...)
Message: salam
این تست روی هر دستگاهی جواب میدهد — حتی روی گوشی، در دو تبِ یک مفسر. اگر این کار نکرد، مشکل از شبکه نیست؛ از خود اسکریپت است.
تست ۲ — لابراتوار مدرسه: بین دو صندلی
همهی دستگاههای لابراتوار روی یک شبکهاند؛ کافی است IPِ سرور را دربیاورید:
در اوبونتو hostname -I، در ویندوز
ipconfig و عدد IPv4 Address.
حالا:
# دستگاه A (سرور) — مثلا IP اش 192.168.4.15 است: python3 server.py Server is listening on port 9090 ... # دستگاه B (کلاینتِ همکلاسی): python3 client.py IP e server: 192.168.4.15 Payam: az tabe 12 salam! Javab: Salam! Payamat resid.
sudo ufw allow 9090/tcp. ۴) پورت را در کلاینت هم
عوض کنید اگر سرور پورتِ دیگری گرفت.
تست ۳ — خانه: دو دستگاه، یک وایفای
دقیقا همان سناریوی لابراتوار است، فقط اسمها فرق میکند: لپتاپ و گوشی،
هر دو به وایفای خانه وصلاند — پس همپیشوندند (مثلا هر دو
192.168.1.x). گوشی را سرور کنید:
۱) در گوشی یک مفسر پایتون ساده باز کنید (Pydroid 3 یا QPython — بدون هیچ نصب اضافه؛ socket از خودِ پایتون است) ۲) اسکریپتِ server.py را paste کنید و اجرا کنید؛ گوشهی گوشی را نگذارید صفحه قفل شود (اندروید برنامههای پسزمینه را میخواباند!) ۳) IP گوشی را از تنظیمات ← Wi-Fi ← شبکهی وصلشده بردارید ۴) روی لپتاپ: python3 client.py ← IP گوشی را بدهید ← پیام بفرستید
وایفای خانه نیست؟ گوشی را « hotspot» کنید: لپتاپ به هاتاسپات وصل شود — این هم یک شبکهی مشترک تازه است و همهچیز همانطور کار میکند. (پینگ به گوشیها معمولا جواب نمیگیرد؛ مانعی نیست — مستقیم client را امتحان کنید.)
خطاهای رایج
| پیام خطا | معنی و درمان |
|---|---|
ConnectionRefusedError | سرور روشن نیست، IP غلط است، یا فایروال جلوی پورت را گرفته |
| کلاینت برای همیشه صبر میکند | دو دستگاه روی یک شبکه نیستند (یکی روی data گوشی!) یا فایروال بیصدا دور میریزد |
Address already in use | سرور قبلی هنوز باز است؛ ببندیدش یا پورتِ تازه بدهید (در هر دو فایل) |
UnicodeDecodeError | سمتِ دیگر چیزی غیر از متن فرستاده؛ فرستنده باید encode کند |
| پیام خالی یا بههمریخته | IP را با فاصله یا http:// نداده باشید؛ فقط عدد خالی مثل 192.168.1.15 |