→ بازگشت به فهرست مستندات

🌐 آموزش شبکه

اینترنت چیست، آدرس‌ها و پورت‌ها، و حرف‌زدن با سرویس‌ها — همه از ترمینال خودتان.

اینترنت چیست؟

میلیاردها دستگاه به هم وصل‌اند: موبایل، لپ‌تاپ، سرور — به هرکدام هاست یا «سیستم انتهایی» می‌گویند و برنامه‌ها (وب، بازی، چت) روی همین‌ها اجرا می‌شوند. هاست‌ها با لینک‌های ارتباطی (فیبر نوری، سیم مسی، رادیو) وصل‌اند؛ سرعت هر لینک را پهنای‌باند می‌نامند. داده پیش از فرستادن به تکه‌های کوچک تقسیم می‌شود — بسته (packet) — و سوئیچ‌ها و مسیریاب‌ها (router) هر بسته را مثل نامه‌ی پستی از دستی به دستی به مقصد می‌رسانند.

اینترنت هیچ‌کس نیست جز شبکه‌ی شبکه‌ها: هزاران شرکت («ISP» — ارائه‌دهنده‌ی خدمات) شبکه‌های خودشان را به هم وصل کرده‌اند. و «زبان مشترک» که همه رعایت می‌کنند پروتکل است — قوانین گفتگو مثل TCP/IP و HTTP. این قوانین به‌صورت اسناد عمومی RFC منتشر می‌شوند؛ همین رضایتِ مشترک است که «اینترنت» را ممکن کرده.

از دید برنامه‌ها، اینترنت یک زیرساخت تحویل بسته است: برنامه‌ی شما داده و مقصد را می‌دهد، شبکه تحویل می‌دهد — مثل پیشخوان پستی که نامه را می‌گیرد و تضمین می‌کند به دست گیرنده برسد.

IP و پورت: آدرس و شماره‌ی در

هر هاست در شبکه یک IP دارد (آدرس ساختمان). روی هر ماشین پورت‌ها شماره‌های ۱ تا ۶۵۵۳۵ هستند (واحدهای ساختمان)؛ هر سرویس (وب، ssh، ...) گوشِ یکی از این پورت‌ها است. localhost / 127.0.0.1 یعنی «خودم» — تلفن داخلی ساختمان. همه‌ی ابزارهای این درس (ip، ss، curl، python3) روی سرور کلاس از قبل نصب‌اند — فقط صدایشان بزنید.

آدرس من چیست؟

ip a                    # کارت‌های شبکه + IP ها (eth0 معمولا کارت اصلی است)
ip r                    # مسیرها؛ با gateway پیش‌فرض

چه پورت‌هایی باز است؟

ss -tln                 # همه‌ی پورت‌های Listen این ماشین
ss -tln | grep :80      # فقط پورت ۸۰
# t=tcp  l=listening  n=عددی

این مهم‌ترین دستور کارآگاهی شبکه است: هر سرویسی که روی ماشین گوش می‌دهد، اینجا خودش را لو می‌دهد. شما با بقیه‌ی کلاس یک ماشین واقعی را شریکید — پس طبیعی است که پورت‌های سرویس‌های دیگر هم در این فهرست دیده شوند؛ تماشا آزاد است، دستکاری ممنوع!

curl: حرف‌زدن با سرویس‌ها

curl http://localhost:8080          # بگیر و نشان بده
curl -s http://example.com          # بی‌حرف (silent)
curl -i http://localhost:8080       # هدرهای پاسخ را هم نشان بده
curl -L http://localhost:8080/hop1  # اگر گفت «رد شو آن‌جا» (301)، دنبالش کن
curl -H "X-Token: abc123" http://...  # با هدر سفارشی
curl -o page.html http://x.ir       # در فایل ذخیره کن

پاسخ هر درخواست دو بخش دارد: هدرها (اطلاعات پستی: نوع، کد وضعیت، مقصد جدید) و بدنه (محتوا). کد 301 یعنی «جایش عوض شده — هدرِ Location را ببین»؛ 403 یعنی «حق نداری»؛ 200 یعنی «بفرمایید».

سرور کوچک خودت را بالا بیاور

می‌توانید خودتان سرویس بسازید: python3 -m http.server پوشه‌ی فعلی را روی یک پورت سرو می‌کند. بعد با ss ببینید که واقعا گوش می‌دهد و با curl امتحانش کنید:

python3 -m http.server 8080 &
ss -tln | grep 8080
curl http://localhost:8080
kill %1                 # تمام؛ سرویس را بکشید

روی ماشین مشترک، پورت‌های پایین (زیر ۱۰۲۴) مال سرویس‌های سیستمی است و دو نفر هم نمی‌توانند هم‌زمان روی یک پورت گوش بدهند — برای تمرین، هر دانش‌آموز پورتِ اختصاصی خودش را دارد که در چالش‌های این جلسه به‌صورت فایل به او داده می‌شود.

نکته: از داخل سرور کلاس به اینترنت می‌رسید (امتحان کنید: curl -s https://docs.helli-10th-computer.ir/) اما دنیای بیرون نمی‌تواند به پورت‌های شما وصل شود — یعنی فضای تمرین امن دارید.

چالش‌های مرتبط

تمرین‌های این درس روی تابلوی CTF در دسته‌های «چالش‌های هفته دوم — آسان» و «چالش‌های هفته دوم — سخت» هستند و شماره‌شان ادامه‌ی هفته‌ی اول است: «سرور خودت»، «روی پاکت نوشته» و «فایل اشتراکی» در آسان؛ «مزرعه‌ی درها»، «دنبال‌کننده‌ی مسیر» و «کارآگاه شبکه» در سخت. همه روی همین سرور و با همین ابزارها حل می‌شوند.