🔐 آموزش دسترسیها
روی سرورِ مشترک، هر فایل یک قفل دارد: چه کسی میتواند بخواند، بنویسد، اجرا کند؟
چرا اصلاً دسترسیها وجود دارند؟
سرور شما یک خانهی مشترک است: دهها کاربر روی همین یک سیستم حساب دارند. دسترسیها تضمین میکنند که رازهای شما مال شما بماند و کسی جز مدیر سیستم (root) به همهچیز دسترسی داشته باشد.
هر فایل سهتاییِ دسترسی دارد برای سه گروه: مالک (owner)، گروه (group) و بقیه (others).
خواندن خروجی ls -l
-rw-r----- 1 ali students 4096 Aug 28 10:30 secret.txt │├──┤├──┤├──┤ │ │ │ │ │ └── others: r-- (فقط خواندن) │ │ └────── group: r-- (فقط خواندن) → توجه: این نمونه r-- است │ └────────── owner: rw- (خواندن + نوشتن) └──────────── نوع: - فایل، d پوشه
هر سهتایی فقط سه حرف است: r خواندن،
w نوشتن، x اجرا/ورود —
و خط تیره یعنی «این یکی را ندارد».
rwx برای فایل و پوشه فرق دارد!
| حرف | روی فایل | روی پوشه |
|---|---|---|
r | خواندن محتوا (cat) | دیدن لیست نامها (ls) |
w | تغییر محتوا (vim و ذخیره) | ساخت/حذف فایل داخل آن (touch, rm) |
x | اجرا کردن (./script) | ورود به آن (cd) و رسیدن به فایلهایش |
--x را نمیتوانید
ls کنید، اما اگر نام دقیق فایل داخلش را بدانید میتوانید
cat کنید! پوشهی r-- را لیست میکنید ولی
واردش نمیشوید.
chmod عددی: سه رقم، هر رقم از ۰ تا ۷
هر حرف یک عدد است: r=4، w=2،
x=1 — و هر سهتایی جمعِ آنها:
| عدد | معنی | مثال استفاده |
|---|---|---|
7 | rwx (۴+۲+۱) | اسکریپتهای خودتان: chmod 700 setup.sh |
6 | rw- (۴+۲) | فایل متنی معمولی |
5 | r-x (۴+۱) | خواندنی + قابل ورود |
4 | r-- (فقط خواندن) | چیزهای مهم که نباید تغییر کنند |
0 | هیچ چیزی! | قفل کامل — نه خواندن، نه نوشتن، نه ورود |
معروفترین ترکیبها:
chmod 644 file.txt # شما: rw- بقیه: r-- (فایل معمولی) chmod 600 secret.txt # شما: rw- بقیه: هیچ (راز شخصی) chmod 755 script.sh # شما: rwx بقیه: rx (اسکریپت عمومی) chmod 000 locked.txt # قفل کامل
chmod نمادین: فقط یک بخش را عوض کن
chmod u+x run.sh # به مالک x اضافه کن chmod go-r notes.txt # از گروه و بقیه r را بگیر chmod a=r file.txt # همه دقیقاً فقط r داشته باشند (a = همه)
u مالک، g گروه،
o بقیه، a همه؛
+ اضافه، - گرفتن،
= دقیقاً تنظیم کن.
chown: تغییر مالک
chown lab file.txt # مالک becomes lab chown lab:students f.txt # مالک و گروه با هم
فقط root میتواند مالک را به کس دیگری بدهد — در آزمایشگاه که root هستید آزادید؛ روی سرور مشترک فقط مدیر.
000 هم اگر مال شماست، با
chmod 644 باز میشود.
تمرین
- خروجی
-rwxr---—را به عدد تبدیل کنید. - چه دستوری فایل
note.txtرا فقط برای مالک قابلخواندن میکند (۶۰۰)؟ - پوشهی
boxباchmod 000قفل شده؛ با چه دستوری فقط برای خودتان قابلورود میشود؟ - فرق
chmod 644وchmod 600روی فایل چیست و کدام برای «راز شخصی» درست است؟ - در خروجی
ls -lچه چیزی جایdابتدای خط مینشیند و یعنی چه؟
پاسخها:
پاسخ ۱
740
پاسخ ۲
chmod 600 note.txt
پاسخ ۳
chmod u+x box (یا chmod 700 box)
پاسخ ۴
۶۰۰ چون بقیه هیچ دسترسیای ندارند؛ ۶44 هنوز بقیه را قادر به خواندن میکند.
پاسخ ۵
d یعنی directory (پوشه)؛ - یعنی فایل معمولی.
حالا سراغ چالشهای «اختیاری» دربارهی همین مطلب بروید —
در پوشهی level4 خانهی خودتان.